Nhiều bạn tôi, khi hỏi về nước Pháp, thường bắt đầu với Paris...

vận may - nuoc phap la ky p1 02 - Nước Pháp Lạ Kì P.1

Nhiều bạn tôi, khi hỏi về nước Pháp, thường bắt đầu với Paris. Ba năm trước, tôi đã có hơn một tuần dạo chơi Paris. Tôi đã đi qua Khải Hoàn Môn - cửa chào chiến thắng, trùng tên với bộ sách mà tôi từng đọc khi mới lên 10. Tôi đã rảo bước trên đại lộ Champs-Élysées, chụp hình trước điện Élysées- nơi tổng thống Pháp làm việc, ghé đồi Montmartre, viếng nhà thờ Sacré-Coeur linh thánh, tận mắt thấy cái đu quay nơi quay nữ diễn viên Audrey Tautou ghi hình trong bộ phim Amélie mà tôi rất thích. Rồi tháp Eiffel, bảo tàng Louvre, nhà thờ Đức bà, đi thuyền trên sông Seine, chứng kiến “Paris by night”… Paris lộng lẫy và mê hoặc. Nhưng tôi quyết định sẽ giới thiệu Paris đến với các bạn vào một thời điểm khác, trong một status khác. Bởi, nước Pháp không chỉ có Paris. Nếu bạn muốn thật sự biết người đến người Pháp và văn hóa Pháp, tôi nghĩ bạn nên bắt đầu từ những ngôi làng Pháp. Từ những đơn vị cộng đồng nhỏ nhoi nhất, bạn sẽ được tiếp cận gần gũi nhất với mạch nguồn văn hóa truyền thống Pháp.

Tất nhiên, mỗi vùng miền, thậm chí mỗi ngôi làng cũng có những văn hóa, nếp nghĩ khác nhau. Nếu bạn chưa biết bắt đầu từ đâu, mời bạn hãy ghé thăm Viuz en Sallaz, ngôi làng tôi đang ở, rồi từ đó, chúng ta sẽ cùng nhau thăm viếng những ngôi làng lân cận nằm chen nhau trên những sườn đồi, dưới thung lũng ngát xanh hay chập chùng trong mây trắng. Riêng với bài viết này, tôi sẽ giới thiệu với bạn một nước Pháp tổng quan quan với những điều... là lạ so với lối nghĩ thông thường của người Việt Nam.

LÀNG:

vận may - nuoc phap la ky p1 07 - Nước Pháp Lạ Kì P.1

Làng là đơn vị hành chính nhỏ nhất ở Pháp. Cơ quan nhà nước địa phương ở làng ( La Mairie - tương đương UBND phường/ xã/ thị trấn/ thành phố bên mình) có chức năng, nhiệm vụ tương đương cấp thành phố. Ví dụ, cái mairie của làng mình và cái mairie của TP Paris có chức năng, nhiệm vụ như nhau. Trừ những việc quá phức tạp mà quy mô dân số ở làng ít, số nhân viên công vụ ở địa phương không đủ thì mới phải lên thành phố lân cận trong vùng để giải quyết.

Nếu bạn đi tìm cái “la mairie” mà bạn gặp cái “Hôtel de ville” thì cứ thế chui vào. "Hôtel" là cái khách sạn thì quá rõ. “ville” là thành phố. Giới từ “de” là của. Nhưng “Hôtel de ville” lại không phải là “khách sạn của thành phố”, mà nó là cái “La mairie” 🙂

Quy mô của Làng: Không phải làng nào cũng vậy nhưng ở làng có thể có: La mairie ( 1 cái, đương nhiên ko có HĐND đi kèm) nhà thờ (thường có), chợ phiên 1 lần/tuần, siêu thị và rạp chiếu phim (cứ vài làng thì có một cái); sân đá bóng, trung tâm tổ chức biểu diễn, thư viện, nhà trẻ, trường tiểu học hoặc/và trung học. Tiệm bánh mì, quán bar, phòng trà, khách sạn, nhà hàng, cửa hàng hoa, bưu điện, phòng mạch bác sĩ, tiệm thuốc tây… mỗi thứ một đến vài cái. Ngoài ra còn có nhiều cửa hàng thực phẩm, hàng gia dụng, may mặc…

HÀNG CHỢ LÀ HÀNG CHẤT LƯỢNG

vận may - nuoc phap la ky p1 08 - Nước Pháp Lạ Kì P.1

Chợ là nơi để mua đặc sản địa phương, hàng ngon, sạch, không rẻ. Giá các mặt hàng thực phẩm, rau củ quả ở chợ luôn đắt hơn so với hàng đại trà trong siêu thị.

Là nơi để gặp gỡ bạn bè, làm vài cốc bia, chuyện vãn và sưởi nắng

Là nơi chính trị gia các đảng phái ra kêu gọi lá phiếu, tranh thủ cảm tình dân chúng vào mùa bầu cử.

Chợ không xô bồ. Đi chợ mua đồ, nếu đông khách thì đều phải xếp hàng, có khi dài hàng chục mét.

Riêng quần áo, hàng may mặc ngoài chợ, 99% là hàng tàu. Giá rẻ.

Thực phẩm luôn bán đúng giá niêm yết. Còn quần áo thì có thể trả một chiếc váy từ 70 euro xuống còn 30 euro. Trả rồi không mua, không ai chửi.

THỦ TỤC HÀNH CHÁNH - DỊCH VỤ CÔNG

Giấy tờ hết sức rườm rà, vô cùng mệt mỏi. Làm cái gì cũng rất tốn giấy. Ngoài lý do bảo mật cao, không đủ nhân viên công vụ (phải cắt giảm triệt để để tiết kiệm ngân sách) thì có lẽ còn có lý do nhân viên thiếu chuyên nghiệp. Có một vài dịch vụ công chuyên làm mất giấy tờ, bắt phải nộp đi nộp lại cùng một loại giấy nhiều lần; thời hạn giải quyết lâu.

Tôn giáo: Quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng được tôn trọng. Tuy nhiên, bạn không được phép mang trên người các biểu tượng tôn giáo cũng như tiến hành các nghi lễ tôn giáo trong cơ quan nhà nước, trường học cũng như tại nơi công cộng... nhằm bảo đảm sự đối xử bình đẳng và tôn trọng mọi người ở tất cả các tôn giáo khác nhau.

QUAN HỆ GIỮA NGƯỜI VÀ NGƯỜI

vận may - nuoc phap la ky p1 05 - Nước Pháp Lạ Kì P.1

Đi ra đường, gặp người lạ người quen không cần biết, hễ gặp là “bonjour “- chúc một ngày an lành.

QUAN HỆ ĐỒNG NGHIỆP

Hầu như đồng nghiệp không trở thành bạn, đặc biệt là vùng mình ở. Hiếm ai tới nhà đồng nghiệp chơi, thậm chí cái nghề tự do, khoáng hoạt như nghề báo cũng không tụm năm tụm ba ăn sáng uống cà phê, hát karaoke, ngắm hoa dầu bay, kể chuyện chồng con, tình yêu tình báo... với nhau. Những cơ quan nhỏ, tầm chục người đổ lại, mỗi lần tới chỗ làm việc đều đi một vòng hun nhau 2-3 phát không phân biệt nam nữ (bisou) để chào xã giao rồi mới quay về bàn làm việc của mình.

BỮA ĂN

Mỗi bữa ăn có nhiều bước và thức ăn dọn lên theo từng bước chứ không dọn hết lên một lúc. Một bữa ăn thông thường gồm 4 bước: Apéritif (khai vị), principal (món chính), fromage (pho mát - người Pháp ăn khá nhiều pho mát) và tráng miệng. Bữa cơm trong gia đình với nhau thường gọn nhẹ hơn. Hôm nào đãi khách thì quy trình ăn đó kéo dài đến 4 tiếng đồng hồ là chuyện thường. Trong bữa ăn sẽ có uống rượu trắng (nếu ắn cá), uống rượu đỏ (nếu ăn thịt) và chuyện trò... Nhưng tuyệt nhiên không có chuyện "nhậu". Ăn là chính chứ không phải uống là chính. Người Pháp có uống bia, uống rượu, nhưng tôi nghĩ một từ gì tương ứng với từ "nhậu" như xứ mình là không tồn tại và không thích hợp để chỉ hoạt động ăn, uống của họ. Viết tới đây, tôi cũng không biết từ đâu, từ "nhậu" kém mỹ miều kia, nếu không muốn nói là nghe hơi "phàm tục" lại trở thành một từ để chỉ hoạt động ăn uống của người mình...

ĐƯỢC MỜI ĐẾN NHÀ ĂN

Đến đúng giờ, mang theo hoa/rượu vang hoặc quà lưu niệm hay ho, độc lạ, không cần phải đắt tiền. Mối quan hệ thân tình thì khách mời có thể đề nghị tự làm một món ăn, thường là món tráng miệng.

ĐƯỢC TẶNG QUÀ

vận may - nuoc phap la ky p1 03 - Nước Pháp Lạ Kì P.1

Nên mở ngay. Đừng vì giữ lịch sự, vì sợ bị đánh giá mà đợi người tặng về rồi mới mở. Ngược lại, không mở quà sẽ khiến người tặng buồn, cho rằng mình hờ hững, không quan tâm đến tấm lòng của họ.

HÔN NHÂN

vận may - nuoc phap la ky p1 01 - Nước Pháp Lạ Kì P.1

Xu hướng chung, chiếm đa số của người Pháp hiện nay là ngại kết hôn. Nếu thích nhau thì về sống chung, sinh con đẻ cái, được tính là một đơn vị gia đình nếu có đăng ký, con cái được hưởng mọi quyền lợi từ cha mẹ và xã hội như những đứa trẻ khác có ba mẹ cưới nhau.

Thu nhập, tiền thuế của hai người, việc vay tiền mua nhà… được xem xét dựa trên thu nhập của cả hai. Tiếng Pháp có từ dành riêng cho mối quan hệ này: copain - copine , mà không phải vợ-chồng: épouse - époux. Cái từ copain này dịch nôm na theo nghĩa tiếng Việt có nghĩa là “góp gạo nấu cơm chung”. Bởi “co” là “chung”, “đồng”. "Pain" là cái bánh mì. Hai đứa mà ăn chung cái bánh mì thì là hai đứa “góp gạo nấu cơm chung” rồi còn gì? ;-). Gọi họ là “bạn đời”, kiểu như tiếng Anh là partner thì đúng, chứ vợ chồng là không phải. Mỗi người trong mối quan hệ này đều chủ động nguồn tài chính riêng nhưng có tài khoản hay sự quy định về chi tiêu chung cho gia đình chứ không có chuyện ai ăn người đó trả. Tôi chưa bao giờ thấy việc này.

Từ lâu rồi chứ không phải bây giờ, trai gái Pháp chỉ muốn sống như vậy. Hết yêu nhau thì giải tán, lên thông báo với cái cơ quan đã đăng ký hộ gia đình, rồi chuyển địa chỉ. Xong. Trách nhiệm với con cái đi cùng quyền lợi. Phần lớn cha mẹ sau khi chia tay thì đều chia đôi trách nhiệm với con cái. Và điều quan trọng là hiếm ai chia con. Việc chia cách cha mẹ đã khiến con cái tổn thương nhiều, họ không muốn chúng mang thêm tổn thương vì phải chia cách tình huynh đệ. Vì vậy mà cha mẹ sẽ cùng thỏa thuận, sau chia tay, con cái sống chính với ai.

Tùy thời gian của đôi bên mà chia sẻ thời gian cùng con trong các kỳ nghỉ của chúng cho phù hợp với tất cả các bên. Người không nhận nhiệm vụ nuôi con chính có trách nhiệm cấp dưỡng đầy đủ cho người nuôi theo thu nhập và thỏa thuận. Không hoàn thành nghĩa vụ thì không được gặp con, nhìn con… Kể cả việc nhớ con, lén lút gặp nó ở trường hay ngoài đường, gặp bữa đối tác cũ khó ở trong người mà hay chuyện thì anh/chị ta có thể gọi cảnh sát. Nhìn chung, tinh thần thượng tôn pháp luật cũng như “tính người” nói chung ở xã hội này khá cao nên hiếm có cha mẹ nào thoái thác trách nhiệm với con cái.

Quay lại chuyện người Pháp hiện nay có xu hướng không kết hôn hoặc có con cái, các bạn nữ yêu trai Pháp cần xác định rõ từ đầu trong mối quan hệ với bạn trai. Nếu bạn là cô gái truyền thống, là khán giả trung thành của chương trình “Yêu là cưới” mà lại đem lòng yêu một anh Tây, thì bạn nên cẩn thận và tìm hiểu kỹ quan điểm tình yêu-hôn nhân của anh ta, kẻo chọn sai đối tượng và phí hoài tuổi thanh xuân.

Bởi với anh ta, yêu và cưới là hai chuyện khác nhau lắm. Có anh còn bày tỏ hẳn quan điểm không muốn có con. Có anh lại có ý tưởng có con với bạn trước khi cái ý nghĩ cưới bạn xuất hiện trongnão bộ của anh ta. Vậy nếu bạn là cô gái "thuần túy Việt Nam" và ở trong một gia đình mà đám cưới là điều bắt buộc thì bạn phải tìm hiểu rất chi cẩn thận. Không phải đểu giả gì đâu, nhưng vì hôn nhân và con cái không phải là quan điểm sống của anh ta nên bạn càng thúc cưới thì anh ta càng thấy bị áp lực và nhiều khả năng là sẽ cao chạy xa bay.

Đừng có dại mà gài cho dính bầu với anh ta rồi ép cưới. Họ nghĩ và làm không giống mình đâu.

Còn nếu các bạn gái thực sự đi tìm hạnh phúc hơn là đi tìm một đám cưới, thì nếu bạn đã chọn đúng chàng trai của mình rồi, đừng có buông tay. Bởi khi bước vào mối quan hệ với một chàng trai Pháp, anh chàng sẽ khiến bạn cảm thấy được tôn trọng, được tự do, cảm thấy bản thân mình có giá trị hẳn lên, và thấy mình trở về là đàn bà đúng nghĩa, dù ngoài đời, bạn phải đóng vai gì đi nữa…

TRINH TIẾT

Bạn đang ở giai đoạn 22-25 tuổi mà lỡ bạn bị… còn zin thì thôi im luôn đi, hoặc làm sao cho nó hết zin đi chứ đừng có khoe: “tao đây “gìn vàng giữ ngọc” khá hay. Giả dụ có một đối tượng đang thích bạn mà nó nghe bạn còn zin, nó sẽ hoang mang lắm. Trong đầu hắn sẽ đặt ra cả nghìn câu hỏi: bạn kỳ quái lắm hay sao? Bạn vô duyên hay hậu đậu vô đối? Bạn có vấn đề về sinh lý hay là tâm lý?… Nói chung, chuyện bạn còn zin không ai đánh giá cao cả, thậm chí có người còn cho là bạn bịnh bịnh. Bằng ngôn từ, tôi không thể diễn tả chính xác được, nhưng nếu bạn thấy biểu cảm trên gương mặt một người đàn ông khi nói về một cô gái ngấp nghé 30 mà còn zin thì bạn sẽ hiểu từ bịnh bịnh mà tôi đề cập phía trên.

GIA ĐÌNH

Mối quan hệ họ hàng, cha mẹ -con cái; anh chị em nhìn chung khá chặt chẽ... Noel, lễ Pâques… người ta đều tranh thủ về quây quần bên gia đình hoặc thăm nom nhau. Tình trạng xe, tàu, sân ga, sân bay quá tải trong những dịp này cũng xảy ra như dip Tết ở VN. Nhưng, việc riêng của ai người đó biết và tự quyết. Ngoài các vấn đề đời sống hàng ngày, bí mật đời tư mỗi người tự biết. Ai chủ động kể thì nghe, không chủ động kể thì thôi, có biết mà người ta không kể thì không hỏi. Ví dụ, cha mẹ nghi con trai/con gái có người yêu mà mãi không thấy nó giới thiệu thì cũng đành bán tín bán nghi chứ không hỏi. Mỗi cá nhân tự quyết việc của mình, cùng với bạn đời. Cha mẹ, anh em không có quyền và cũng không muốn can thiệp. Bữa cơm gia đình là cực kỳ quan trọng. Chỉ ăn khi tất cả các thành viên cùng ngồi vào bàn, đồ ăn đầy đủ cho mọi người và chúc nhau ngon miệng.

vận may - nuoc phap la ky p1 06 - Nước Pháp Lạ Kì P.1

(còn tiếp)

Bùi Kim Toàn

Source: SR Vietnam