Hồi còn ở nhà, tôi vẫn hay nghe những từ “Tây lắm”, “sống như Tây” với những hàm ý đôi khi không mấy tích cực... nhưng tôi vẫn chưa hiểu cái “chất Tây” và lối sống Tây thật sự nó ra thế nào. Thế rồi, từ khi ở đây, tôi dành thời gian để quan sát, tôi nhận ra rằng, có nhiều chuyện, chúng mình chưa hiểu đúng về Tây. Thậm chí, chúng mình có thể lang thang cà phê, trò chuyện, đi chơi, đi nhảy, thậm chí đi... ngủ với Tây, cũng chưa chắc chúng mình đã hiểu đủ về Tây.

nước pháp lạ kì - nuoc phap la ky p2 01 - Nước Pháp Lạ Kì P.2

Tất nhiên, những gì tôi quan sát trong hai năm sống ở đất Tây và kể lại cho bạn nghe đây, nó cũng tương đối như mọi sự trong thế giới nhị nguyên này. Và nếu bạn chấp nhận nó như một kênh tham khảo, thì để tôi kể tiếp cho bạn nghe, chỉ mong bạn có lòng kiên nhẫn. 🙂

Trang phục:

nước pháp lạ kì - nuoc phap la ky p2 02 - Nước Pháp Lạ Kì P.2

Ảnh Internet

Không phải Tây là ham hố bưởi bòng lòi tói, lồ lộ như muốn đập vào mặt đối phương. Tây nào tôi không biết, nước Mỹ thì tôi chưa đến nên không biết gì để nhận định. Riêng người Pháp đặc biệt chú trọng cách ăn mặc đúng hoàn cảnh, lịch thiệp và tinh tế. Trang phục đi làm, đi chơi với người yêu, vào quán bar và đi du lịch là hoàn toàn khác nhau. Trước khi bước ra đường, họ kiểm tra giày dép có lấm bẩn hay không. Áo quần không nhất thiết phải bảnh tỏn, lộng lẫy nhưng nhất định phải thẳng thớm, gọn ghẽ.

Ở Việt Nam, tôi thấy các cô gái chơi với Tây thường ăn mặc “phóng khoáng”, kể cả khi đi chơi với bạn bè hay thậm chí ở nơi làm việc. Trong khi đó, nhảy xuống hồ bơi hay xuống biển, chị em ta lại mặc nguyên quần áo.

Ở xứ Tây này thì ngược lại. Khi đi bơi, đương nhiên từ già tới trẻ đều mặc bikini. Nếu có ai mặc nguyên đồ nhào xuống hồ bơi, chắc chắn cả hồ sẽ ngừng bơi bởi tiếng còi giục giã của quan sát viên để mời cô nàng kín đáo kia rời khỏi hồ bơi lập tức. Ở các bãi biển miền duyên hải phương Nam, bạn sẽ không lạ gì nếu bắt gặp nhiều chị em phơi ngực trần tắm nắng, để mặc núi đồi cho nắng tràn mật ngọt và gió biển vuốt ve. Ngược lại, nơi công sở, chị em ăn mặc kín đáo dù là giản dị hay trang trọng, tùy vào tính chất công việc.

Trang điểm

Trừ ở những thành phố lớn ra, phụ nữ Pháp nhìn chung ít cầu kỳ về trang điểm. Những màu son đỏ chót, áo quần sặc sỡ, bông to… là thời trang của các cụ bà 80-90 tuổi. Các anh giai đừng thấy một cô gái chạy xe mui trần, dáng người thanh mảnh, váy xòe phấp phới, đang nghiêng người đổ xăng, cố tình để lộ chiếc áo khoét ngực thật sâu, làm nổi lên đôi gò bồng đảo căng mọng; đôi mông đung đưa trên đôi giày cao gót tấc hai với mái tóc vàng hoe buông lơi nơi vòng eo 56 mà sinh lòng tơ tưởng. Từ từ tiếp cận trực diện đi cái đã. Coi chừng tán nhầm bà ngoại U90 đấy các anh ạ.

Phụ nữ trẻ đi làm ít người trang điểm, nếu có thì một chút son màu môi nhẹ nhàng. Ai cầu kỳ hơn nữa thì trang điểm đôi mắt. Đôi mắt, theo tôi thấy, được trang điểm kỹ hơn hết trên gương mặt. Có người trang điểm kỹ đôi mắt nhưng lại không đánh son.

Phụ nữ trẻ thích mặc gam màu trầm, phong cách đa phần là giản dị.

Lịch nghỉ học của học sinh

nước pháp lạ kì - nuoc phap la ky p2 02 1 - Nước Pháp Lạ Kì P.2

Rất nhiều. Ngoài hai ngày nghỉ cuối tuần, các ngày lễ của quốc gia còn có ngày lễ của Công giáo. Mỗi mùa các cháu nghỉ 2 tuần. Riêng mùa hè nghỉ 2 tháng.

Làm việc

Một khi đã làm việc, người Pháp làm việc cật lực và nghiêm túc. Ngoài thời gian nghỉ giữa giờ (pause thé - TA: tea break) thì họ làm việc luôn tay luôn chân và không có chuyện “tranh thủ” giờ làm để chạy đi đâu đó, giải quyết việc riêng. Nhiều người Việt sống, làm việc lâu năm tại Pháp cho nhận xét: “Một người Pháp làm việc bằng ba bốn người mình”. Bản thân tôi cũng thấy như vậy. Ví dụ, nghề phóng viên truyền hình. Tại Việt Nam, để sản xuất 1 tin tức thời sự, thông thường ta cần 04 nhân sự: 01 biên tập, 01 quay phim, 01 tài xế, 01 nhân viên kỹ thuật dựng, chưa kể có đài còn có thêm 01 phụ quay để… vác chân máy :-), vài em học việc, 01 người đọc voice. Tại Pháp, thông thường làm tin, phóng sự, 01 và chỉ 01 phóng viên, chịu trách nhiệm từ tiền kỳ tới hậu kỳ, ra sản phẩm hoàn thiện. Chỉ sự kiện rất quan trọng hoặc Đài cấp quốc gia mới có thêm quay phim chuyên nghiệm đi kèm BTV.

Tương tự, khi quay phim đám cưới, thay vì một ê kíp đông đảo 4-5 người như ở Việt Nam, ở Pháp chỉ 01 người làm thôi. Trừ khi dẫn theo nhân viên học việc, còn lại, nếu đi quay mà có người theo phụ sẽ bị đánh giá là không chuyên nghiệp. 🙂

Thời gian rảnh

Cuối tuần và các kỳ nghỉ, người Pháp hiếm khi ở nhà. Nếu không đi chơi xa, họ có thể cùng gia đình đi dạo trong rừng để hít thở không khí trong lành. Đi xe đạp, leo núi, chơi thể thao… là các hoạt động yêu thích. Đặc biệt là các trò chơi rất cần dụng sức, chơi như lao động khổ sai mà nam nữ gì cũng góp mặt :-). Đi bơi, mùa đông, tuyết rơi đầy trời vẫn đi bơi. Hồ bơi trong nhà, nước ấm 30 độ. Từ trong hồ bơi nhìn ra là một núi tuyết trắng xóa

Mạng xã hội

nước pháp lạ kì - nuoc phap la ky p2 04 - Nước Pháp Lạ Kì P.2

Người Pháp ít xài facebook. Có thể họ cũng mở tài khoản nhưng để tìm hiểu thông tin đời tư của họ thông qua facebook thì khó vô cùng. Họ ít khi chia sẻ các hoạt động ăn, chơi, tụ họp gia đình… ra bàn dân thiên hạ. Họ không thích đời sống riêng tư bị phô bày ra nơi công cộng và rất sợ bị mất dữ liệu cá nhân. Ngoài bọn trẻ trâu thích đăng ảnh lung tung, thanh niên tuổi trưởng thành trở lên trở nên kín đáo về đời tư hẳn. Từ cuối năm ngoái đến nay, các khóa học miễn phí về kinh doanh trên facebook bắt đầu nổi lên, nhưng lượng người dùng facebook ở Pháp không ăn thua gì so với dân VN. Nói chung, họ chỉ tận dụng nó nếu nó có lợi cho họ. Dân Pháp thích xài Whatsapp, Instagram hơn Facebook.

Luật pháp

Tinh thần thượng tôn pháp luật của người bản địa nói chung rất cao. Không có nghĩa ai cũng hoàn toàn tôn trọng pháp luật nhưng trong đời sống xã hội hàng ngày thì việc tôn trọng, hành xử đúng pháp luật của cán bộ công quyền và của công dân hầu như khá tốt. Tham nhũng cũng có nhưng nó chỉ xảy ở tầm lãnh đạo cấp cao chứ ra các cơ quan công quyền địa phương, trường học, bệnh viện, sở cảnh sát, hầu như không phải đút lót, hối lộ, năn nỉ ai. Cứ chiếu theo luật mà làm.

Người nước ngoài đến định cư tại Pháp sẽ được yêu cầu đi học tiếng Pháp căn bản, học luật căn bản: chủ yếu là các quyền và nghĩa vụ của người nước ngoài tại Pháp, so sánh với quyền và nghĩa vụ của công dân Pháp để biết mình được và không được phép làm gì. Các cơ quan nào bảo vệ bạn khi bạn gặp các vấn đề về bạo lực gia đình, phân biệt đối xử, bất bình đẳng giới, vi phạm quyền trẻ em; học về thể chế cộng hòa và văn hóa Pháp. Việc học là bắt buộc. Đi học sẽ được mời cơm. Học ngôn ngữ miễn phí. Tùy vùng, may mắn thì bạn sẽ trúng tuyển vào các khóa học mà người đi học được trả tiền. Bạn cũng được cấp thẻ bảo hiểm y tế. Khi ốm đau, bạn được bảo hiểm chi trả từ 50 -100% chi phí điều trị, thuốc men. Nếu chưa có việc làm, bạn sẽ được mua vé tàu, xe giá rẻ đến 75%.

LUẬT ĐI ĐƯỜNG

nước pháp lạ kì - nuoc phap la ky p2 03 - Nước Pháp Lạ Kì P.2
  • Đi bộ bên tay trái: Bạn đã từng nằm lòng câu hát: “Em đi học em đi đường bên phải. Đi học về đường bên phải em đi”? Lời khuyên cho bạn, qua Pháp này, bạn hãy quên nó đi. Ráng mà nhớ hễ em đi bộ thì em làm ơn “đi đường bên trái”. Bọn học trò bên này đứa nào cũng thuộc nằm lòng nguyên tắc đi bộ bên tay trái. Lý do được giải thích là nếu bạn đi bên tay trái thì bạn sẽ quan sát được chiếc xe đi từ phía ngược chiều tốt hơn để mà né. Tất nhiên là nếu bên trái không có lề đường dành cho người đi bộ mà bên phải có thì bạn nên đi trên đường dành cho người đi bộ bên tay phải rồi đợi đến chỗ thích hợp thì qua đường. Việt Nam chịu ảnh hưởng Pháp về luật tay lái thuận (luật tay phải) nên khi bạn điều khiển tất cả các loại xe, từ xe đạp cho đến ô tô thì đều đi bên phải bình thường.
  • Lái xe hơi: Bằng lái xe quốc tế đương nhiên có quyền lái xe ở Pháp khi chưa kịp đổi bằng và còn thời gian quy định. Ra đường rất ít khi thấy CSGT. Nhưng khi lái xe quá tốc độ nhưng không gây nguy hiểm gì thì cứ chạy bình thường, về nhà nhận giấy phạt, chạy ở nước nào trong khu vực Châu Âu mà vi phạm luật thì vẫn cứ về nhà nhận giấy phạt như thường. Bị phạt tuyệt đối không xin xỏ. Hối lộ là hành vi xúc phạm người thi hành công vụ và đương nhiên phạm luật. Nộp càng trễ giá càng cao.
  • Không bấm còi vô tội vạ Đường sá có thể đông đúc, kẹt xe nhưng không hỗn loạn. Giờ cao điểm cũng có thể kẹt xe hàng cây số nhưng không ai chen ngang chen dọc. Quan trọng là không có đội ngũ xe máy luồn lách như nước chảy vào tất cả các kẻ hở trên đường nên vẫn trật tự. Kẹt xe, ai cũng bực nhưng tuyệt nhiên không ai bấm còi giục xe phía trước nhích lên. Bấm còi vô tội vạ, vô thưởng vô phạt coi chừng bị phạt vì tội gây mất trật tự nơi công cộng. Sau gần 2 năm sống ở đây, tôi nhận thấy chỉ có hai trường hợp mà người Pháp bấm còi:
    1. Có đám cưới. Đoàn xe hộ tống cô dâu chú rể có quyền bấm còi, thậm chí gắn thêm bộ khuếch đại âm thanh rồi bấm om sòm nhưng không ai phạt. Đó là NÉT VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG Pháp 🙂
    2. Khi bà Tỏn tui đây xách xe chạy ra đường 😉
  • Bạn có bằng lái Việt Nam: trong vòng một năm từ khi đặt chân đến Pháp, bạn được quyền mang bằng lái Việt Nam sang đổi lấy bằng lái Pháp. Bên Pháp sẽ dành ra 3 tháng để liên hệ cơ quan cấp bằng lái cho bạn ở Việt Nam để kiểm tra xem bằng lái của bạn có thực không, bạn có vi phạm lỗi gì rồi bỏ của chạy lấy người không… Xong cả thì bạn có bằng lái Pháp. Nói 3 tháng chứ 2 tháng là có rồi.
  • Lái xe cứu hỏa: Tuyệt đối không được phép đi ngược chiều vào đường cao tốc!!! 🙂 Nếu bạn vi phạm và may mắn giữ được cái mạng của mình, thì bạn sẽ dùng cái mạng ấy để gỡ lịch suốt phần đời còn lại.

BÁC SĨ VÀ BỆNH VIỆN

Nước Pháp thiếu bác sĩ trầm trọng. Tôi chưa có con số chính thức một bác sĩ phải chăm sóc sức khỏe cho bao nhiêu đầu dân, nhưng bạn cứ hình dung như vầy. Bạn lấy hẹn với bác sĩ, nhanh thì một tuần, không thì từ nửa tháng đến một tháng. Bạn muốn đăng ký khám răng, khám mắt, đo và cắt kính thuốc, lịch hẹn thường là nửa năm tới một năm :-). Bây giờ tự nhiên bạn đau bụng quá mà chưa đến nỗi đi cấp cứu, bạn không tự ra nhà thuốc uống được đâu. Muốn mua thuốc phải có toa bác sĩ. Muốn đi xét nghiệm nọ kia cũng phải có chỉ định của bác sĩ. Mà để lấy được toa, bạn về chờ lịch đi nha!

Các giáo viên Pháp của tôi cho biết, tình trạng thiếu bác sĩ còn đặc biệt ở một số vùng miền. Miền Bắc nước Pháp là điển hình. Do thời tiết vùng này mưa ẩm triền miên nên ít ai muốn đến đây làm việc. Trong khi đó, miền Nam nắng ấm, bờ biển Địa Trung Hải đẹp mê hồn nên ai cũng muốn về đây lập nghiệp. Cho nên, miền Nam thì đỡ hơn, nhưng vẫn thiếu. Tình trạng chung trên toàn quốc là thiếu và thiếu.

THUỐC PHÁP VÀ NGƯỜI BỆNH VIỆT

nước pháp lạ kì - nuoc phap la ky p2 06 - Nước Pháp Lạ Kì P.2

Nền y khoa nước Pháp vốn rất nổi tiếng. Người Việt nghe thuốc Pháp là thích mê tơi. Nhưng không phải ở Pháp không có bác sĩ trời ơi và thuốc Pháp, không hẳn là của Pháp. Tôi nhớ trong cuộc tranh biện với đối thủ nặng ký nhất - bà Marine Le Pen- trong đợt tranh cử Tổng thống Pháp vừa rồi, Emmanuel Macron, tổng thống Pháp đương nhiệm bây giờ có nói: 80% thuốc của Pháp là thuốc ngoại nhập. Tôi không chắc vì là thuốc ngoại nhập nên nó không tốt hay do cơ địa Việt Nam của tôi không phù hợp, mà các loại thuốc Pháp tỏ ra không có tác dụng mấy với tôi. Thuốc cảm của Pháp tôi uống vào không thấy bớt. Lôi mấy liều thuốc cảm mang từ Việt Nam qua, giá chưa tới 10k/liều, uống tới đâu thấy hiệu quả tới đó. Cũng có thể cơ thể tôi quen với các liều thuốc Việt Nam đầy kháng sinh liều mạnh, nên bây giờ uống thuốc Pháp điều độ, chừng mực, nó không xi- nhê gì chăng?

Nói chung, thuốc Pháp chưa chắc tốt trên cơ địa của người sinh trưởng ở Việt Nam, tôi đi đến kết luận 🙂

BỆNH VIỆN

Bệnh viện không phải là chỗ để bạn muốn nhảy vào làm xét nghiệm thì làm. Trừ khi bạn bị tai nạn phải cấp cứu, bạn bị một vấn đề sức khỏe mà cần có sự hỗ trợ máy móc và chăm sóc y tế đặc biệt, bạn bị bệnh nan y phải điều trị lâu dài, bạn hấp hối tới nơi... thì bạn mới vô bệnh viện. Tôi sống ở đây gần 2 năm, mà xung quanh tôi, (ơn trời!), vẫn chưa thấy ai phải đi bệnh viện hoặc có đi mà phải nằm lại ở bệnh viện.

MUA SẮM

Bà con người Việt mình, ai mới qua, không thể không thấy bất tiện với việc mua sắm. Không phải như ở Việt Nam, cứ chạy ra hẻm là có cơm tấm, cơm sườn, cà phê, sữa bắp, nước mía, SIM/card điện thoại và kính thưa các dịch vụ khác. Ra mặt tiền đường thì tràn ngập, không thiếu thứ chi. Ở Pháp, muốn mua cái gì cũng phải vào tiệm, cửa hàng, siêu thị. Ngoài đường tuyệt nhiên không ai bán thứ chi, nếu có thì thật là hy hữu. Mới qua thì thấy chưa quen, mà sống hoài rồi thì thấy nên nên như thế và phải thế.

CHỦ NHẬT KHÔNG ĐI MUA SẮM ĐƯỢC

Ai cấm bạn? Không ai cấm cả, nhưng chủ nhật, 90% cửa hàng đóng cửa nghỉ, siêu thị cũng vậy. Bạn muốn mua quần áo, giày dép, mỹ phẩm... mà đợi đến chủ nhật đi mua thì trớt quớt. Ở các thành phố lớn, sầm uất, tôi cần hỏi lại. Nhưng ở các thành phố vừa vừa như xung quanh nơi tôi sống đây, phần lớn là vậy. Hai ngày cuối tuần, nếu bạn không được nghỉ thì bạn phải được nghỉ bù ngày khác trong tuần hoặc nghỉ luân phiên một ngày cuối tuần và một ngày khác trong tuần. Thường thì chỉ có ngành nhà hàng, khách sạn, quán bar, khu vui chơi, giải trí là mở cửa cuối tuần. Một ít siêu thị, cửa hàng thực phẩm... vẫn mở cửa đến chiều thứ bảy hoặc sáng chủ nhật. Nhưng nói chung cả là hiếm.

Dù là chủ doanh nghiệp hay công nhân, bạn không thể nói giờ giấc của tui, sức khỏe ủa tui, tui muốn làm bao nhiêu thì làm. Không được! Luật quy định bạn phải nghỉ để tái tạo sức lao động cho chính bạn. Bạn nghỉ để dành thời gian cho gia đình của bạn. Ngày cuối tuần, chồng/vợ, con cái bạn được nghỉ mà bạn phải đi làm, cả gia đình không thể sum họp ăn uống, đi chơi, đi dạo với nhau thì thật không ổn cho cái “tế bào của xã hội”. Nếu bạn làm chủ, và bạn độc thân, bạn cũng không thể thích làm là làm, bạn không muốn nghỉ thì cũng phải để cho nhân viên của bạn nghỉ. Cho nên, tóm lại, ngoài một số ngành nghề đặc thù thì cuối tuần không phải là ngày “trúng mánh” của dân làm ăn bên Pháp, cũng không phải ngày hội mua sắm của chị em. Cuối tuần mà lên thành phố là thấya đìu hiu mông quạnh. Thênh thang lắm! 🙁

nước pháp lạ kì - nuoc phap la ky p2 05 - Nước Pháp Lạ Kì P.2

Bùi Kim Toàn

Source: SR Vietnam